Áp lực lớn nhất khi chọn ngành là cảm giác phải quyết đúng ngay lần đầu, ở tuổi mười tám.
Thực tế: rất ít người ở tuổi đó biết chắc mình muốn làm gì — và điều đó bình thường. Nhưng có cách quyết tốt hơn là đoán.
Thu hẹp bằng cách loại trừ
- Bắt đầu từ những gì bạn chắc chắn không muốn — dễ hơn nhiều so với tìm thứ bạn muốn.
- Loại các ngành đòi hỏi thứ bạn biết mình không chịu được — làm việc với số liệu suốt ngày, hoặc nói trước đám đông liên tục.
- Còn lại vài nhóm — đó là điểm bắt đầu tốt hơn một danh sách trắng.
Tìm hiểu công việc thật, không tìm hiểu tên ngành
- Đọc thông báo tuyển dụng thật cho các công việc mà ngành đó dẫn tới — chúng mô tả công việc hằng ngày.
- Nói chuyện với người đang làm nghề đó — hỏi một ngày của họ trông thế nào.
- Hỏi phần khó và phần chán, không chỉ hỏi phần hay.
- Tên ngành nói rất ít — hai ngành nghe khác nhau có thể dẫn tới công việc giống nhau, và ngược lại.
Đọc chương trình đào tạo
- Xin danh sách học phần của các ngành bạn đang cân nhắc.
- Đọc mô tả từng học phần, không chỉ đọc tên ngành.
- Xem có môn nào bạn thật sự muốn học không — nếu không có cái nào, đó là dấu hiệu.
- Xem tỷ lệ giữa lý thuyết và thực hành.
- Hai trường cùng tên ngành có thể dạy khác hẳn nhau.
Ba câu hỏi thực tế
Một: bạn học được môn nào ở phổ thông mà không thấy mệt? Không nhất thiết là môn điểm cao nhất — là môn bạn không thấy nặng.
Hai: bạn thích giải quyết loại vấn đề nào? Vấn đề về con người, về số liệu, về vật thể, hay về ý tưởng.
Ba: bạn muốn môi trường làm việc thế nào? Một mình hay theo nhóm, ổn định hay thay đổi, trong nhà hay ngoài hiện trường.
Ba câu này thu hẹp danh sách nhanh hơn việc cố tìm ra đam mê.
Các sai lầm phổ biến
- Chọn theo ngành đang được nhắc nhiều — bốn năm sau bối cảnh có thể khác.
- Chọn theo bạn bè.
- Chọn hoàn toàn theo ý người khác — bạn là người học bốn năm.
- Chọn ngành nghe sang mà không biết ra làm gì.
- Chọn chỉ vì điểm chuẩn vừa tầm — hợp lý một phần, nhưng đừng là lý do duy nhất.
Những gì sửa được sau này
- Nhiều trường cho chuyển ngành sau năm nhất — hỏi trước về điều kiện.
- Học phần tự chọn cho bạn không gian định hình hướng đi trong cùng ngành.
- Nhiều nghề nhận người từ ngành gần — bằng cấp không khoá bạn chặt như bạn nghĩ.
- Kỹ năng học được ở bất kỳ ngành nào — phân tích, viết, tổ chức thông tin — dùng được ở nhiều nơi.
- Học tiếp hoặc chứng chỉ chuyên môn có thể đổi hướng sau này.
Nếu vẫn không chắc
- Chọn ngành rộng hơn một chút — nó giữ nhiều cửa mở hơn ngành rất hẹp.
- Chọn nơi có nhiều học phần tự chọn.
- Chọn ngành có nền tảng dùng được rộng — bạn có thể chuyên sâu sau.
- Đừng để việc chưa chắc thành lý do trì hoãn một năm — bạn học được nhiều về bản thân trong năm nhất hơn là ngồi nghĩ.
Một điều đáng nhớ
Việc rẻ nhất và hữu ích nhất bạn làm được ngay hôm nay: nói chuyện với ba người đang làm ba nghề bạn đang cân nhắc.
Ba cuộc trò chuyện đó cho bạn nhiều thông tin hơn ba tháng đọc mô tả ngành — vì họ kể cho bạn công việc thật, không phải công việc trên giấy.
Câu hỏi thường gặp
Chưa biết mình thích gì thì chọn ngành thế nào?
Thu hẹp bằng cách loại trừ — bắt đầu từ những gì bạn chắc chắn không muốn, dễ hơn nhiều so với tìm thứ bạn muốn.
Nên tìm hiểu gì trước khi chọn?
Công việc thật chứ không phải tên ngành — đọc thông báo tuyển dụng thật, nói chuyện với người đang làm nghề đó, và hỏi cả phần khó và phần chán.
Ba câu hỏi thực tế là gì?
Bạn học môn nào mà không thấy mệt, bạn thích giải quyết loại vấn đề nào, và bạn muốn môi trường làm việc thế nào.
Chọn sai thì có sửa được không?
Nhiều trường cho chuyển ngành sau năm nhất, học phần tự chọn cho bạn không gian định hình hướng đi, và nhiều nghề nhận người từ ngành gần.
Việc hữu ích nhất có thể làm ngay là gì?
Nói chuyện với ba người đang làm ba nghề bạn đang cân nhắc — cho bạn nhiều thông tin hơn ba tháng đọc mô tả ngành.
