Đọc và ghi chép: hai kỹ năng quyết định điểm nhiều hơn trí thông minh

Ở đại học, bài giảng thường chỉ nêu khung. Phần lớn kiến thức đến từ việc bạn tự đọc — và không ai dạy cách đọc tài liệu học thuật.

Cách mặc định là mở trang đầu và đọc thẳng tới trang cuối. Đó là cách chậm nhất và nhớ ít nhất.

Đọc có mục đích

• Trước khi mở tài liệu, viết ra bạn muốn biết gì — một hai câu hỏi.
• Nếu không có câu hỏi nào, hãy tạo ra — từ tiêu đề chương, từ đề cương học phần, từ đề bài.
• Đọc để trả lời câu hỏi đó, không đọc để đi hết trang.
• Khác biệt rất lớn — đọc có mục đích khiến bạn chú ý.

Đọc theo lớp, không theo trang

• Lớp một: tiêu đề, các đề mục, phần tóm tắt, kết luận. Năm phút và bạn đã có bản đồ.
• Lớp hai: đọc câu đầu mỗi đoạn — bạn nắm được mạch lập luận.
• Lớp ba: đọc kỹ các phần quan trọng với câu hỏi của bạn.
• Lớp bốn: làm bài tập và ví dụ.
• Nhiều phần không cần lớp ba — biết bỏ qua là kỹ năng, không phải lười.

Ghi chép trên lớp

• Ghi bằng lời của bạn, đừng chép nguyên văn slide — slide thường được chia sẻ sau.
• Ghi ít hơn bạn nghĩ — ghi nhiều thường nghĩa là bạn chưa lọc.
• Ghi câu hỏi nảy ra trong đầu, hỏi cuối buổi.
• Ghi lại chỗ giảng viên nhấn mạnh — thông tin về thi thường được nói trên lớp mà không có trong tài liệu.
• Dành năm phút sau buổi viết lại ba ý chính từ trí nhớ.

Ghi chú khi tự đọc

• Dừng cuối mỗi phần và tự nói lại ý chính trước khi ghi.
• Sắp theo chủ đề, không theo buổi học — bạn sẽ ôn theo chủ đề.
• Một nơi duy nhất — rải ra nhiều chỗ là cách mất ghi chú nhanh nhất.
• Ghi rõ nguồn và số trang cho mọi ý không phải của bạn — thói quen này phòng đạo văn vô ý.
• Tách rõ lời tài liệu và ý của bạn bằng ký hiệu riêng.

Đánh dấu cho đúng

• Tô màu ít thôi — tô vàng cả trang là dấu hiệu đọc thụ động.
• Viết vào lề — một câu tự đặt ra có giá trị hơn ba dòng tô màu.
• Đặt câu hỏi cho tài liệu — vì sao lại thế, có ngoại lệ không.
• Nối với những gì bạn đã học — kiến thức có neo thì bám lại.

Xử lý phần khó

• Đọc lại một lần chậm — nhiều khi chỉ cần thế.
• Nếu vẫn không hiểu, đọc tiếp — phần sau nhiều khi làm sáng phần trước.
• Tìm cách giải thích khác — sách khác, bài viết, video.
• Kiểm bạn có thiếu nền không — phần lớn chỗ khó là do thiếu một khái niệm trước đó.
• Hỏi giảng viên hoặc bạn cùng lớp — đừng tự xoay ba tuần.
• Đừng đọc đi đọc lại một đoạn mười lần — ba lần chưa ra thì cách tiếp cận sai.

Quản lý khối lượng

• Phân biệt tài liệu bắt buộc và tham khảo — hỏi giảng viên nếu không rõ.
• Hỏi phần nào là trọng tâm — câu hỏi hợp lý và tiết kiệm nhiều giờ.
• Đọc trước buổi giảng dù chỉ lướt — bạn theo kịp thay vì nghe lần đầu.
• Đọc mỗi ngày một ít hơn dồn vào cuối tuần.

Nếu tài liệu bằng tiếng nước ngoài

• Đừng tra từng từ mới — đọc hết đoạn rồi mới tra từ thật sự cản trở.
• Lập danh sách thuật ngữ chuyên ngành — số lượng hữu hạn và lặp lại liên tục.
• Đọc một bài tổng quan bằng tiếng Việt trước nếu có.
• Tốc độ tăng rõ rệt sau vài tuần — vài bài đầu chậm là bình thường.

Một điều đáng nhớ

Số trang đọc được không đo được gì.

Phép thử duy nhất là: đóng tài liệu lại, bạn nói được gì? Nếu không nói được gì thì giờ vừa rồi không tính — dù bạn đã lật qua ba mươi trang.

Câu hỏi thường gặp